کابل‌های فیبر نوری اینترنت چگونه می‌توانند به نجات نهنگ‌های قاتل (اورکا) کمک کنند؟

نهنگ‌های قاتل (اورکا)

همان کابل‌های فیبر نوری زیردریا که برای انتقال داده‌های مخابراتی و اینترنت پرسرعت استفاده می‌شوند، قابلیت تشخیص صدا و حرکات نهنگ‌های قاتل (اورکا) را نیز دارند. پژوهشگران در شمال‌غرب اقیانوس آرام قصد دارند از این فناوری برای رمزگشایی زبان اورکاها و هشدار به کشتی‌ها جهت جلوگیری از برخورد با آن‌ها استفاده کنند.

در ساحل صخره‌ای جزیره «سن خوان» (San Juan Island) در شمال‌غرب سیاتل، یک رشته کابل فیبر نوری باریک سیاه از آب‌های دریای سالیش بیرون آمده و به سمت گاراژ «وال ویرز» (Val Veirs) کشیده شده است. این همان کابل مخابراتی رایج است، اما این بار هدف متفاوتی دارد: استراق سمع صوتی اورکاها.

«ویرز» و سایر پژوهشگران امیدوارند جزئیات به‌دست‌آمده به آن‌ها بیاموزد که اورکاها چگونه شکار می‌کنند، چه زمانی مهاجرت زیرآبی دارند و سروصدای فعالیت‌های انسانی در اقیانوس چطور بر رفتار آن‌ها تأثیر می‌گذارد.

این آزمایشگاه خانگی در واقع یک اثبات مفهومی (Proof of Concept) است که به نظر می‌رسد به خوبی کار می‌کند. نتایج اولیه این پروژه که در نشریه تخصصی Journal of the Acoustical Society of America منتشر شده، علی‌رغم دشواری‌های ضبط صداهای زیرآبی با فرکانس بالا، بسیار امیدوارکننده بوده است.


فناوری سنجش صوتی توزیع‌شده (DAS) چگونه کار می‌کند؟

کابل‌های فیبر نوری برای انتقال داده‌ها با پالس‌های نور ساخته شده‌اند، نه برای ضبط صدا؛ اما «شیما عبادی»، متخصص آکوستیک در دانشگاه واشنگتن که این آزمایش را هدایت می‌کند، می‌گوید می‌توان از این پالس‌های نوری استفاده‌ای دیگر کرد.

هر صدای موجود در دریا—از آواز نهنگ گرفته تا موتور کشتی و شکستن یخچال‌های طبیعی—امواج صوتی تولید می‌کند. وقتی این امواج به کابل برخورد می‌کنند، کابل به میزان بسیار ناچیزی خم شده و سیگنال نوری درون خود را دچار انحراف می‌کند.

محققان برای تفسیر این اثر انگشت صوتی در انحرافات نوری، از دستگاهی به نام «بازجوگر» (Interrogator) در گاراژ استفاده می‌کنند. این دستگاه پالس‌های نوری را به درون کابل می‌فرستد و با اندازه‌گیری تغییرات بازگشت سیگنال، صداها را تشخیص می‌دهد.

این تکنیک که «سنجش صوتی توزیع‌شده» یا به‌اختصار DAS نامیده می‌شود، از سال ۲۰۱۷ برای تشخیص زمین‌لرزه‌ها استفاده می‌شده است. اما در سال ۲۰۲۲، «لئا بوفو» (Léa Bouffaut)، پژوهشگر آکوستیک زیرآبی از دانشگاه کرنل، کشف کرد که DAS می‌تواند صداهای بم با فرکانس پایین نهنگ‌های آبی و باله‌دار را نیز ردیابی کند.


چالش فرکانس‌های بالا در صدای اورکاها

با این حال، ضبط سوت‌ها و جیغ‌های اورکاها سخت‌تر است؛ زیرا محدوده صوتی آن‌ها بالاتر از نهنگ‌های گوژپشت و خاکستری است. در فرکانس‌های بالاتر، امواج صوتی با سرعت بیشتری (بر حسب هرتز) حرکت می‌کنند.

«ویلیام ویلکاک»، ژئوفیزیکدان دریایی دانشگاه واشنگتن می‌گوید:

«نقطه عطف سامانه DAS در فرکانس‌های کمتر از ۱۰۰ هرتز است. محققان اکنون در حال زورآزمایی با این فناوری هستند تا بتوانند سیگنال‌ها را در محدوده هزاران هرتز نیز ردیابی کنند.»

بین ماه‌های اکتبر تا فوریه، کابل یک مایلی منتهی به ملک «ویرز»، صدها صدای ضبط‌شده از دو جمعیت متمایز اورکا در منطقه —اورکاهای مقیم جنوبی و اورکاهای بیگ (Bigg’s orcas)— را ثبت کرد. هر دو این جمعیت‌ها در خطر انقراض قرار دارند. بسیاری از این صداها به قدری واضح بود که متخصصان توانستند انواع خاصی از صداهای ارتباطی آن‌ها را تفکیک کنند.

کاربردها در حفاظت از محیط‌زیست دریایی

ثبت سیگنال‌ها در نقاط مختلف کابل به پژوهشگران اجازه می‌دهد تا صداها را با حرکات جانوران تطبیق دهند. به محض شناسایی یک صدا، این کابل‌ها اطلاعات دقی تری درباره شیرجه‌زدن، آمدن به سطح آب، سرعت‌گرفتن یا تغییر مسیر اورکاها در اختیار تیم تحقیق می‌گذارد.

علاوه بر این، سیستم‌های DAS می‌توانند در آینده نقش مهمی در جلوگیری از برخورد کشتی‌ها با نهنگ‌ها ایفا کنند. در بنادر شلوغی مانند سیاتل، شبکه‌های هیدروفون از قبل به کشتی‌ها درباره حضور اورکاها هشدار می‌دهند تا از برخوردهای مرگبار جلوگیری شود؛ فناوری DAS می‌تواند این کار را با دقت بسیار بالاتری انجام دهد.

همچنین این فناوری می‌تواند به مقامات بندری اعلام کند چه زمانی فعالیت‌های پر سر و صدا (مانند شمع‌کوبی در دریا) را متوقف کنند؛ فعالیت‌هایی که با سیستم پژواک‌یابی اورکاها برای یافتن غذا تداخل ایجاد می‌کنند.

چالش‌ها و چشم‌انداز آینده

با این حال، استفاده از DAS اهداف حفاظتی همچنان در مراحل پژوهشی و آرمانی قرار دارد. یکی از موانع اصلی در استفاده از کابل‌های فیبر نوری ساحلی موجود این است که آن‌ها معمولاً با روکش‌های فلزی پوشانده شده و در زیر رسوبات مدفون می‌شوند که این امر امواج صوتی ضعیف‌تر اورکاها را میرا (تضعیف) می‌کند.

در صورتی که بتوان بر این موانع غلبه کرد، نزدیک به یک میلیون مایل کابل فیبر نوری که در حال حاضر کف اقیانوس‌ها را پوشانده‌اند، می‌توانند به یک شبکه عظیم پایش صوتی زیرآبی تبدیل شوند و به دانشمندان کمک کنند تا از حیات‌وحش آسیب‌پذیر اقیانوس‌ها به شکل مؤثرتری حفاظت کنند.